Çin merkezli kurulan ve merkezi Singapur'da bulunan hızlı moda şirketi Shein, yaklaşık bir yıl önce Vietnam'ı Çin'e alternatif bir üretim ve lojistik üssü olarak hazırlamaya başlamıştı. Şirket, Vietnam'ı önemli bir ihracat merkezi yapmayı planlamıştı. Ancak Vietnam'daki depo deneyi beklenen sonucu vermedi ve şirket operasyonlarını küçültme kararı aldı.
Shein'in Vietnam yatırımının arkasındaki en önemli neden ABD-Çin ticaret savaşıydı. Şirket, yükselen ABD gümrük vergilerine karşı yeni bir çıkış yolu olarak Vietnam'ı cazip bulmuştu. Bu süreçte Shein, büyük Çinli tedarikçileri Vietnam'da üretim tesisleri kurmaya teşvik etti.
ABD gümrük politikasındaki bir değişiklik, Shein'in Vietnam'ı alternatif bir üs olarak inşa etme planını sekteye uğrattı. Uzun süredir devam eden bir ABD düzenlemesi, 800 doların altındaki birçok küçük gönderinin ülkeye gümrüksüz girmesine izin veriyordu. Bu muafiyet, Shein ve benzeri e-ticaret platformlarının maliyet avantajını artırıyordu.
Bu gümrüksüz avantajı önce Çin'den gelen düşük değerli gönderiler için kaldırıldı. Washington daha sonra gümrüksüz muafiyeti sadece Çin için değil, tüm ülkeler için askıya aldı. Bu durumla birlikte, Vietnam'a taşınmanın temel avantajlarından biri ortadan kalktı.
Üretim verimliliği ve lojistik zorluklar
Shein'in hız ve küçük partiler üzerine kurulu üretim sisteminin Çin dışındaki bir ortamda aynı hızla işletilmesinin kolay olmadığı görüldü. Çinli tedarikçiler, milyonlarca farklı ürünü son derece küçük partiler halinde üretebiliyor ve birkaç gün içinde teslim edebiliyor. Shein'in modelinde, bir ürün internette ilgi gördüğünde hızlıca yeniden sipariş ediliyor; talep yoksa büyük envanter maliyetleri oluşmadan üretim duruyor.
Vietnam'da aynı üretim esnekliğini kurmak zor oldu; düşük ücretlerle uzun saatler çalışacak işçi bulmada zorluk yaşandı ve üretim verimliliği Çin seviyesine ulaşamadı.
Shein'in Vietnam'daki kiralık depo alanı
Shein, yaklaşık bir yıl önce Ho Chi Minh City yakınlarında 15 hektarlık depo alanı kiralamıştı. Şirket, Vietnam'daki kiralık alanını 6 hektara indirdi. Vietnam operasyonlarında işten çıkarmalar başladı; bazı ekiplerin çalışan sayısının dörtte bire düştüğü bildirilirken, tesis başlangıçta binlerce kişiye iş sağlıyordu.
Tedarik zinciri yeniden Çin'e dönüyor
Bazı Çinli tedarikçiler Vietnam'a gitmiş olsa da üretime yeniden Guangzhou çevresindeki bölgelerde başlamaya başladı. Shein'in rotası ABD gümrük politikasındaki değişikliklerin ardından yeniden Çin, Guangzhou'ya döndü. Şirket, Guangdong bölgesindeki akıllı bir tedarik zinciri sistemine 10 milyar yuandan fazla (yaklaşık 1,5 milyar dolar) yatırım yapmayı planlıyor.
Guangzhou ve çevresi, Shein'in üretim modelinin merkezini oluşturuyor. Bölgede birbirine yakın çalışan binlerce küçük tekstil üreticisi, Shein'in çok küçük siparişleri bile hızla üretime koymasına olanak tanıyor.
Shein'in ABD gelirleri yılın ilk çeyreğinde yüzde 14 düştü. Bazı Çinli tedarikçilerin ise düşük kar marjları nedeniyle Shein dışındaki platformlarla çalışmaya başladığı bildiriliyor. Temu ve Amazon gibi rakiplerin büyümesi, üreticiler için mevcut seçenekleri artırıyor.
Küresel üretim dengeleri
Shein daha önce üretim ağını genişletirken Türkiye ve Brezilya gibi ülkelerden daha fazla ürün tedarik etme planlarını gündeme getirmişti. Vietnam deneyiminin sonucu Türkiye açısından da dikkat çekici. Küresel markaların üretim kararları sadece işçilik maliyetlerine değil; teslimat süresi, küçük siparişlere yanıt verebilme, lojistik altyapı, gümrük avantajları ve tedarikçilerin yakınlığına da bağlıdır.
Türkiye, Avrupa'ya coğrafi yakınlığı nedeniyle tekstil ve giyimde önemli bir hız avantajına sahip olsa da Çin ve Güneydoğu Asya ile maliyet rekabeti yaşamaya devam ediyor.
Shein'in Vietnam'daki geri adımı, küresel üretimin tek taraflı olarak Çin'den uzaklaşmayacağını gösteren yeni örneklerden biri oldu. ABD gümrük kararlarındaki değişimler, milyar dolarlık tedarik zinciri yatırımlarının artık sadece üretim maliyetlerine değil, siyasi kararların hızına da bağlı olduğunu gösteriyor.
Shein'in ucuz ürün modelinin değişen gümrük kuralları altında sürdürülebilirliği yeniden hesaplanıyor. Üretimin Çin'den dışarı kayması tezi, her sektörde aynı hızda gerçekleşmeyecek. Şirketin karşılaştığı sorun artık sadece üretimin nerede yapıldığı değil.
